Van 16 tot en met 29 mei 2026 organiseert Dolle Mina op verschillende plekken in Nederland een Heksennacht om aandacht te vragen voor straatintimidatie en algehele onderdrukking van vrouwen, genderdiverse en queer personen. Lees in dit artikel over het ontstaan van de eerste Heksennachten.
Van 16 tot en met 29 mei 2026 organiseert Dolle Mina op verschillende plekken in Nederland een Heksennacht om aandacht te vragen voor straatintimidatie en algehele onderdrukking van vrouwen, genderdiverse en queer personen. Lees in dit artikel over het ontstaan van de eerste Heksennachten.
Hoe ontstond de eerste Heksennacht?
De eerste Heksennacht, een Take back the Night event genoemd, vond in oktober 1975 plaats in Philadelphia (VS) als protestactie na de moord op microbioloog Susan Alexander Speeth. Zij was neergestoken terwijl ze alleen naar huis liep, slechts een straat van haar huis verwijderd. Er wordt ook wel gezegd dat de heksennacht is ontstaan toen een grote groep vrouwen spontaan een kroeg introk waar een vrouw door een groep mannen was verkracht.
Heksennachten in Europa
In maart 1976 werd er een Reclaim The Night March gehouden in België, toen vrouwen daar het International Tribunal on Crimes against Women bezochten. Dit tribunaal was ingesteld om zichtbaar te maken met hoeveel soorten geweld vrouwen wereldwijd te maken hebben. Meer dan tweeduizend vrouwen uit veertig landen bezochten het tribunaal. Tijdens de mars droegen de deelnemers fakkels.
Andere protesten waren in Rome in 1976, in Duitsland in 1977. En in Groot-Brittannië in 1977, als antwoord op de Yorkshire Ripper in Leeds (veroordeeld voor de moord op dertien vrouwen).
Einde vanzelfsprekenheid
De straat en de nacht zijn van oudsher mannelijke domeinen. Het doel van deze nachtelijke demonstraties was een einde te maken aan de vanzelfsprekendheid dat de straat ‘s nachts mannen toebehoort. Maar ook vandaag kunnen veel vrouwen, genderdiverse en queer personen nog steeds niet zonder vrees over straat, al geldt dat deels ook voor mannen. Het verschil blijft echter dat de eerste groepen zelf ook verantwoordelijk lijken te worden gehouden wanneer er iets naars gebeurt.
Heksennacht in Nederland
In Nederland was de eerste Heksennacht in 1978. Vrouwen tegen Seksueel Geweld uit Amsterdam organiseerde de actie die plaatsvond in meer dan tien steden tegelijk, waaronder Amsterdam, Utrecht, Nijmegen, Groningen en Den Haag. Meer dan achtduizend vrouwen gingen de straat op met fakkels en spandoeken. Zij zongen het Heksenlied, met hierin een verwijzing naar Middeleeuwse praktijken waarbij ‘een vrouw alleen of met andere vrouwen’ beticht werd van kwaadwillige hekserij.
Heksenlied
De heksen zijn terug, recht uit de hel, de heksen zijn terug, met vlammende haren
de heksen zijn terug en ze zijn niet meer weg te slaan!
Gekomen uit het oeroude matriarchaat met wijsheid veel ouder dan van de mannenstaat
De kracht van de man was de dood en niet het woord
Hij kon haar daarop niet verslaan, dus werd ze vermoord!
refrein
In de middeleeuwen werd een vrouw alleen die haar werk deed met vrouwen om haar heen
door de kerk verdacht van kwaad en hekserij;
verbrand, gestenigd en verdronken met een kei.
refrein
Overgeleverd werd haar kruidenkundig van moeder op dochter, dwars door de tijd
de mannen vonden mannenmedicijnen uit
de vrouw werd hun vijand, dus verbrand met haar en huid.
refrein
Wij zijn de heksen, wij dansen om het vuur
wij maken met elkaar weer een vrouwenkultuur
met onze dromen, kennis, onze gein
zijn we terug op eigen terrein!
De heksen zijn terug ..
19 mei
Fakkels, zingen en spandoeken bleven in de daarop volgende nachten het symbool van de protesten. Vrouwen maakten zichzelf zichtbaar op straat en vestigden zo de aandacht op de kracht van vrouwen.
De Heksennacht is in veel landen gehouden, zoals op 30 april in Duitsland: Walpurgisnacht. Dit is een oud Europees feest, dat werd gevierd in de nacht van 30 april op 1 mei. In deze nacht hadden de boze geesten vrij spel. Omdat het dan Koninginnedag was in Nederland, werd besloten Heksennacht te verplaatsen naar een datum kort na 30 april. De keuze viel op 19 mei, naar verluidt de verjaardag van een van de actievoerders.
Geen mannen?
In de eerste jaren werd de vraag naar deelname van mannen niet eens gesteld. Mannen speelden in de vrouwenbewegingen niet of nauwelijks een rol. En de demonstratie van de Heksennacht had bovendien ook een symbolische functie: vrouwen die samen laten zien dat ze de straat terugnemen. In latere jaren speelt wel de discussie of het met of zonder mannen moet. Daarover verschilden de meningen. Sommigen vonden dat mannen deel kunnen nemen aan de demonstraties. Anderen weigerden mannen, vanwege het idee van ‘het creëren van een veilige ruimte voor vrouwen’, en ook vanwege het idee dat ze de straat terug willen, van alle mannen, niet alleen van sommige mannen.
Tegenwoordig is iedereen welkom bij de Heksennachten.
